Wyszukiwanie w witrynie

Organizacje otwarte na przestrzeni wieków


W skali globalnej szeroko zakrojona współpraca jest wciąż stosunkowo nowym zjawiskiem. To mogłoby wyjaśniać, dlaczego wciąż nie potrafimy sobie z tym poradzić.

Weźmy pod uwagę ewolucję rodzaju ludzkiego. Kiedy to zrobimy, zdamy sobie sprawę, że prowadzenie globalnych dyskusji i działanie w oparciu o globalne decyzje to stosunkowo nowe zjawisko – liczące zaledwie 100 lat, z dodaniem kilku lat. Wciąż uczymy się, jak podejmować globalne decyzje i skutecznie je realizować.

Jednak nasza zdolność do doskonalenia tych globalnych praktyk i umiejętności ma kluczowe znaczenie dla naszego dalszego przetrwania. A otwarte zasady będą kluczem do nauczenia się ich – tak jak miało to miejsce w całej historii.

W pierwszej części tej serii dokonałem przeglądu czterech czynników, które można wykorzystać do oceny globalizacji, i wyjaśniłem, w jaki sposób czynniki te odnoszą się konkretnie do zasad otwartej organizacji. W tym miejscu chciałbym przedstawić chronologię wpływu tych zasad na pewne wydarzenia, które sprawiły, że świat poczuł się bardziej powiązany i sprawiły, że kwestie osobiste lub regionalne stały się globalne problemy.

Niniejsza praca opiera się na badaniach Jeffreya D. Sachsa, autora książki The Ages of Globalization. Sachs bada globalizację od początków ludzkości i twierdzi, że globalizacja na przestrzeni wieków poprawiała życie i dobrobyt. Organizuje historię ludzkości na siedem „wieków” i bada dominującą w każdym z nich strukturę zarządzania. Struktura ta określa, w jaki sposób populacje wchodzą ze sobą w interakcję (inny sposób oceny stopnia włączenia społecznego). Dla Sachs ta inkluzywność jest bezpośrednio powiązana z PKB na mieszkańca, czyli produktywnością na osobę. Od produktywności zależy dobrobyt (lub przetrwanie).

Przyjrzyjmy się więc rozwojowi globalizacji na przestrzeni wieków (użyję kategoryzacji Sachsa) i zobaczmy, gdzie zasady otwartej organizacji zaczęły obowiązywać we wczesnych cywilizacjach. W tym artykule omówię okresy historyczne aż do początków rewolucji przemysłowej (początek XIX wieku).

Epoka paleolitu (70 000–10 000 p.n.e.): środowisko łowców/zbieraczy

Według Sachsa historia globalizacji tak naprawdę zaczyna się u zarania ludzkości. Zasady otwartej organizacji są oczywiste już wtedy – choć tylko w zwartych grupach liczących od 25 do 30 członków, zwanych „zespołami”, z których każda jest bardzo podobna do dzisiejszych „oddolnych” zespołów biznesowych. Takie zespoły opierały się organizacji hierarchicznej, ostatecznie łącząc się z innymi zespołami, tworząc „klany” liczące około 150 osób, następnie „mega-zespoły” liczące około 500 osób, a na koniec „plemiona” liczące około 1500 osób. Ale te grupy nigdy nie porzuciły koncepcji „zespołu” (możemy to zaobserwować w starożytnych ruinach na całym świecie). Zespoły współpracowały, ale interakcje były stosunkowo słabe (czasami nawet wojownicze, gdy zespoły walczyły w obronie terytorium). Ponieważ sposobem przetrwania grup było głównie polowanie i zbieractwo, prowadziły one głównie koczowniczy tryb życia.

Epoka neolitu (10 000–3000 p.n.e.): środowisko ranczownicze/rolnicze

Pojawienie się rolnictwa i hodowli, twierdzi Sachs, naznaczyło ten okres globalizacji. W tym okresie główne segmenty populacji ludzkiej zaczęły zakładać stałe osady, co doprowadziło do upadku koczowniczego trybu życia myśliwych i zbieraczy, ponieważ rozwój rolnictwa umożliwił większą produktywność na jednostkę powierzchni. Ludzie mogli zakładać większe wioski. Dzięki nowym technikom rolniczym na jednym kilometrze kwadratowym ziemi mogłoby przetrwać dziesięć osobników (w porównaniu z zaledwie jedną osobą na kilometr kwadratowy łowców/zbieraczy). Dlatego też, aby przetrwać, ludzie nie byli zmuszani do migracji na nowe obszary. Społeczności rozrastały się, a te większe społeczności zapoczątkowały nowe odkrycia techniczne w metalurgii, sztuce, prowadzeniu rejestrów numerycznych, ceramice, a nawet systemie pisma do rejestrowania przełomów technicznych. Krótko mówiąc, dzielenie się i współpraca stały się kluczem do poszerzania wiedzy specjalistycznej, co stanowi dowód na zasady otwartej organizacji nawet dziesiątki tysięcy lat temu.

Epoka jeździecka (3000–1000 p.n.e.): podróże lądowe na koniach

W epoce neolitu społeczności zaczęły łączyć się ze sobą, wykorzystując konie do transportu, co dało początek kolejnej epoce globalizacji – co Sachs nazywa epoką jeździectwa. Udomowienie zwierząt miało miejsce niemal wyłącznie w Eurazji i Afryce Północnej, włączając w to wykorzystanie osłów, bydła, wielbłądów i innych zwierząt (nie tylko koni). To udomowienie było zdecydowanie najważniejszym czynnikiem rozwoju gospodarczego i globalizacji w tej epoce. Hodowla zwierząt wywarła duży wpływ na rolnictwo, górnictwo, produkcję, transport, komunikację, taktykę wojenną i zarządzanie. Gdy możliwy stał się większy ruch na duże odległości (utworzono szlaki do i ze wschodu i zachodu), zaczęły powstawać całe cywilizacje. Egipcjanie wprowadzili system pisma i dokumentacji oraz administrację publiczną, co zjednoczyło dynastie w regionie. Doprowadziło to do postępu w dziedzinach nauki, w tym matematyki, astronomii, inżynierii, metalurgii i medycyny.

Epoka klasyczna (1000 p.n.e. – 1500 n.e.): informacje, dokumentacja i warunki uczenia się

Zdaniem Sachsa ta era globalizacji wiąże się z globalizacją polityki – czyli podbijaniem rozległych regionów i tworzeniem imperiów. Obejmuje to imperia Asyrii, Persji, Grecji, Rzymu, Indii, Chin, a później imperia osmańskie i mongolskie. W tej epoce rozpowszechniły się idee, technologie, koncepcje instytucjonalne i rozwój infrastruktury w skali kontynentalnej. W rezultacie rozwinęły się większe społeczności, a poziom współpracy, interakcji, przejrzystości, zdolności adaptacyjnych i włączania był większy i szerszy niż w przeszłości. Dzięki interakcji między imperiami lepsze metody uprawy żywności, hodowli zwierząt hodowlanych, transportu towarów i prowadzenia wojen rozprzestrzeniły się na całym świecie. Duża część tej wiedzy została rozpowszechniona w tysiącach opublikowanych, rozpowszechnionych i nauczanych książek (formalne nauczanie społeczne rozpoczęło się w tej epoce, podobnie jak kilka praktyk związanych z dokumentacją). Globalny handel poprawił się wraz z utworzeniem marynarki wojennej, której zadaniem jest policja i ochrona szlaków turystycznych. Mówiąc najprościej, było to środowisko wielonarodowego zarządzania z stale rozwijającą się współpracą, włączaniem i większym rozwojem społeczności.

Epoka oceaniczna (1500–1800 n.e.): Miejsce dalekich podróży morskich i eksploracji

Sachs twierdzi, że w okresie globalizacji Stary Świat i Nowy Świat, odizolowane od siebie od epoki paleolitu, ostatecznie zjednoczyły się za pośrednictwem coraz szybszych statków oceanicznych, co doprowadziło do większej wymiany dwustronnej. Rośliny, zwierzęta – i niestety, choroby i patogeny – były przedmiotem handlu między nimi. W tym okresie wzrosły podróże z Europy do Azji (przez Przylądek Dobrej Nadziei). W tej epoce narodził się globalny kapitalizm wraz z utworzeniem organizacji gospodarczych o zasięgu globalnym, takich jak Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska (czarterowana w 1600 r.) i Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (czarterowana w 1602 r.). Każdy z nich zaopatrywał rynki światowe w towary z odległych obszarów. Ale chociaż handel światowy zapewnił w tej epoce wielki dobrobyt, w wielu regionach doprowadził także do wielkiego okrucieństwa (na przykład wyzysk ludności tubylczej).

W XIX wieku społeczności współdziałały ze sobą na skalę bardziej globalną niż kiedykolwiek wcześniej, a zasady otwartej organizacji miały większy wpływ niż kiedykolwiek wcześniej. A jednak w tej epoce nadal występował znaczny deficyt ogólnej integracji i współpracy. Powinniśmy zauważyć, że ta era globalizacji jest stosunkowo nowa w historii, jeśli spojrzeć na skalę czasową, którą Sachs nakreślił w Epokach globalizacji.

Jak stamtąd dotarliśmy do obecnego wieku? W następnym artykule przyjrzę się tym zmianom.

Przeczytaj serię

Powiązane artykuły: